يَنْقى ، كُلَّما صَلّى صَلاةَ كانَ كفارةٌ لِذُنُوبه الّا ذَنْبٌ اخرَجَه مِن الايمان مِقيمٌ عَليه » : « 1 » امام صادق ( عليه السلام ) فرمودند : « اگر درب خانه يكى از شما نهرى بود كه هر روز پنج مرتبه خود را در آن مىشست ( يعنى پنج مرتبه از خانه خارج مىشد و از درون نهر بايد مىگذشت ) آيا چركى بر بدن او باقى مىماند ! همانا مَثَل نماز ، مَثَل نهرى است كه پاك مىكند ( كثافات روحى را ) هرگاه نمازگزار ، نماز بخواند ، آن نماز كفّاره گناهان او است مگر گناهى كه بر او بماند و او را از ايمان خارج كند ( مثل اين كه چيزى به بدن انسان باشد كه با درون آب رفتن زايل نمىشود و انسان را از تميز بودن خارج كرده است ) . آيا نماز ما چنين است ، آيا نماز ما پاك كننده رذائل اخلاقى ما است يا موجب سياهتر شدن و دورى از خدا ، چنان كه براى بعضى چنين است » ! آيا متوجه هستيم كه اصل نماز خشوع و خضوع است ، نزديكترين حالتى كه بنده به خدايش نزديكتر است ، حالتى است كه بيشتر در خشوع است و آن سجده يعنى پائين‌ترين حالت در نماز است كه اين پائينى خود ، بزرگى است ، زيرا پائين آمدن براى خدا ، بزرگى در نزد او است ، آيا مىدانيم علت عظمت سجده ، خضوع آن است ؟ ! آيا مىدانيم چرا بايد بر زمين و خاك سجده كرد ، هشام بن حكم از امام صادق ( عليه السلام ) پرسيد بر چه چيزى مىشود سجده كرد ، فرمود : سجده جايز نيست مگر بر زمين يا آنچه از آن مىرويد ، الّا اين كه مَأكُول ( خوردنى ) و ملبوس ( پوشيدنى ) باشد » ، گفتم فدايت شوم علّت چيست ؟ فرمود : « سجود خضوع براى خداوند عزّوجل است ، پس جايز نيست بر مأكول و ملبوس ، زيرا فرزندان دنيا و دنياپرستان بنده و عبيد مأكول و ملبوسند ( گويا بر آنها سجده كنند ) و سجده كننده براى خدا ، جايز نيست پيشانى خود را در سجده بر جاى سجده دنياپرستانى گذارد كه دنيا فريبشان داده است ، و سجده بر زمين افضل است ، زيرا نشان دهنده تواضع و

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 82 ، صفحه 237 ؛ ميزان الحكمه ، جلد 5 ، صفحه 373 . .